کلیه پلیکیستیک یک بیماری ارثی و مزمن است که در آن کیستهای متعدد پُر از مایع بهجای بافت سالم کلیه رشد میکنند. این بیماری نسل به نسل منتقل میشود و اگر بهموقع شناسایی و مدیریت نشود، کلیهها را بهتدریج از کار میاندازد و بیمار به دیالیز یا پیوند کلیه نیاز پیدا میکند.
در این مقاله بهزبان ساده توضیح میدهیم که کلیه پلیکیستیک چطور منتقل میشود، چه علائمی دارد، چگونه تشخیص داده میشود و چه اقداماتی برای جلوگیری از پیشرفت آن وجود دارد.
اگر سابقهی خانوادگی کیست کلیه دارید، برای بررسی مشاوره بگیرید.
انواع کیست کلیه
در ادامه با انواع کیست کلیه آشنا شوید:
- کیست ساده کلیه
شایعترین نوع است.
معمولاً خطری ندارد و نیازی به درمان خاصی ندارد مگر اینکه بزرگ شده یا باعث درد شود.
کیست پیچیده یا چندحفرهای
دیواره ضخیمتر دارد یا درون آن مواد جامد دیده میشود.
احتمال بدخیمی در این نوع بیشتر است و نیاز به بررسی دقیقتر دارد.
بیماری کلیه پلیکیستیک (PKD)
یک اختلال ژنتیکی است که باعث تشکیل چندین کیست در هر دو کلیه میشود.
میتواند عملکرد کلیه را به مرور زمان مختل کند.
تفاوت کلیه پلیکیستیک با کیست ساده کلیه
خیلی از بیماران وقتی در سونوگرافی «کیست کلیه» میبینند فکر میکنند کلیه پلیکیستیک دارند. اما این دو اصلاً یکی نیستند:
| ویژگی | کیست ساده | کلیه پلیکیستیک |
|---|---|---|
| تعداد | ۱ تا ۲ عدد | دهها تا صدها کیست |
| ارثی بودن | خیر — مربوط به افزایش سن | بله — از والدین منتقل میشود |
| خطر برای کلیه | معمولاً بیخطر | باعث از کار افتادن کلیه میشود |
| درمان | پیگیری، گاهی لاپاراسکوپی | مدیریت علائم، دیالیز یا پیوند |
| سن شروع | بالای ۵۰ سال | ۳۰ تا ۴۰ سالگی (نوع غالب) |
برای اطلاعات بیشتر دربارهی کیست ساده و درمان آن، مقالهی کیستهای کلیه را مطالعه کنید.
مراحل پیشرفت کلیه پلیکیستیک تا دیالیز
| مرحله | سن تقریبی | وضعیت کلیه | اقدام لازم |
|---|---|---|---|
| اول | تولد تا ۲۰ | کیستهای کوچک، بدون علامت | سونوگرافی دورهای |
| دوم | ۲۰ تا ۴۰ | رشد کیستها، شروع فشار خون | کنترل فشار خون + رژیم کم نمک |
| سوم | ۴۰ تا ۶۰ | کلیهها بزرگ، کراتین بالا | دارو + پیگیری تخصصی |
| چهارم | ۵۰+ | نارسایی کامل | دیالیز یا پیوند کلیه |
🔴 نکته حیاتی: حدود ۵۰ درصد بیماران مبتلا به کلیه پلیکیستیک نوع غالب تا سن ۶۰ سالگی به دیالیز یا پیوند نیاز پیدا میکنند. تشخیص زودهنگام و مدیریت فشار خون این روند را کُند میکند.
دکتر کرمی — فوق تخصص جراحی کلیه و مجاری ادراری، بیمارستان نیکان
علائم کیست کلیه
اکثر کیستها علامتی ندارند، اما اگر بزرگ شوند یا دچار عفونت یا پارگی شوند، علائم زیر ممکن است ظاهر شود:
- درد در ناحیه کمر یا پهلو
- تب (در صورت عفونت)
- خون در ادرار
- فشار خون بالا
علل ایجاد کیست کلیه
- افزایش سن (شایع در افراد بالای 50 سال)
- عوامل ژنتیکی (در بیماری پلیکیستیک)
- گاهی بدون علت مشخص ایجاد میشوند.
روشهای تشخیص
سونوگرافی (اولین روش و بدون خطر)
سیتیاسکن یا MRI برای بررسی دقیقتر
درمان کیست کلیه
کیست ساده و بدون علامت: معمولاً نیاز به درمان ندارد، فقط پیگیری دورهای توصیه میشود.
کیست بزرگ یا علامتدار:
تخلیه مایع با سوزن تحت هدایت سونوگرافی
جراحی در صورت بروز عوارض یا شک به بدخیمی
APCK یا بیماری کیست ارثی کلیه چگونه انتقال پیدا می کند؟
این بیماری ارثی است و از نظر شیوع در جامعه در یک نفر از صدهزار نفر در جوامع مختلف دیده می شود که کلیه ها و کبد و قلب و مغز مبتلا به کیست های متعدد می شود و به جای بافت طبیعی کیست در آنها رشد پیدا می کند. از نظر شدت انتقال بیماری به دو نوع تقسیم می شود:
- نوع غالب
- نوع مغلوب
نوع غالب بیماری کیست ارثی کلیه یا APCK
چهارمین علت از کار افتادن زودرس کلیه ها می گردد چرا که به سرعت به جای بافت طبیعی کلیه ها کیست های ریز و درشت متعدد رشد می کنند و اغلب در میانسالی و بین 30-40 سال تقریباً تمام کلیه ها پر از کیست متعدد کلیه می شود.نوع مغلوب ان رونداهسته ای داشته و با شدت کمتری انتقال پیدا کرده و اصولا 1 به چهار فرزندان را مبتلا می نماید
از کجا بدانیم که به بیماری کیست ارثی کلیه مبتلا هستیم یا نه؟
باید منشاء این بیماری را در والدین خود پدر و مادر و یا اجداد خود پیدا کنیم چرا که منشاء انتقال آن از نسلی به نسل دیگر و با توالد می باشد ولی به تدریج درد پهلو، خون در ادرار، احساس پری شکم، عفونت های عود کننده، فشار خون بالا در میانسالی می تواند نشان از وجود این بیماری در مراحل اولیه باشد. در مراحل پیشرفته که باعث ار کار افتادن شدید کلیه ها می شود، ضعف و بیحالی، خستگی، بوی بد دهان، رنگ پریده گی، بی اشتهایی، خارش پوست و یا پف کردن اندام ها می تواند نشان از کار افتاده گی کامل کلیه ها و نیاز اورژانس به دیالیز باشد.
در بعضی از مواقع بیماری عروقی مغز به همراه گشادشدن رگ های مغز یا آنوریسم در این افراد همزمان وجود دارد که عدم تشخیص و درمان سریع آنها ممکن است باعث پارگی این رگ های مغز و خونریزی سریع و باعث مرگ ناگهانی می شود.
آیا راهی برای جلوگیری از ابتلا به بیماری APCK یا کیست ارثی کلیه وجود دارد؟
تنها راه جلوگیری از ابتلا عدم بچه دار شدن والدینی هستند که مبتلا به بیماری ارثی کلیه اند چرا که با بچه دار شدن آنها انتقال بیماری ادامه خواهد داشت و لذا بهترین توصیه من انجام مشاوره ژنتیک قبل از ازدواج از نظر حامل بودن زن این بیماری می باشد.
در صورت ابتلا به کیست ارثی کلیه چه کار باید کرد؟

واقعیت این است که پس از ابتلا تنها راه مقابله ما مراقبت های درمانی، رعایت رژیم غذایی کم پروتئین و بی نمک و حفظ عملکرد کلیه ها می باشد. باید با مراجعه به پزشک و انجام سونوگرافی و انجام آزمایشات خون کامل و عملکرد کلیه ها از جمله اوره و کراتی نین باید به صورت منظم تحت نظر دکتر خود باشیم در صورت داشتن فشار خون بالا و عفونت های ادراری باید آنها را با دارو کنترل کنیم. از مصرف بی رویه داروهایی که از کلیه ها دفع می شوند اجتناب نماییم تا به کلیه هایمان فشار وارد نشود. از انجام ورزش های سنگین باید اجتناب کرد. مصرف آب هر 3 ساعت یک لیوان توصیه می گردد. اغلب در داخل کیست ها سنگ تشکیل می شود که نیاز به درمان ندارند.
آیا درمان داروئی و یا جراحی برای کیست های ارثی مادرزادی کلیه وجود دارد؟
هنوز هیچ درمان دارویی برای درمان کیست ارثی کلیه و جلوگیری از رشد آنها در کلیه کشف نشده است و به علت رشد مجدد کیست ها درمان جراحی و تخلیه کیست ها برای درمان بیماری APCK مؤثر نیست.
کیست پاراپلویک
هنگامی که کیست در نزدیکی لگن یا ساقه کلیه ایجاد می شود، کیست پارا لگن نامیده می شود. کیست پارا لگن یک کیست غیر ژنتیکی با تغییرات پاتولوژیک است.
و اما توصیه های اینجانب
- قبل از ازدواج مشاوره ژنتیکی از نظر حامل بودن کیست ارثی کلیه بسیار مفید است.
- در صورت حامل بودن کیست ارثی کلیه در رابطه با بچه دار شدنتان تأمل نمایید.
- در صورت کشف بیماری APCK در یکی از اعضاء خانواده همه اعضاء خانواده مخصوصاً بچه ها باید از نظر وجود کیست ارثی کلیه بررسی شوند.
- در صورت ابتلا به بیماری APCK با مراجعه به پزشک و رعایت موارد توصیه شده از پیشرفت بیماری خود جلوگیری نمایید.
- در صورت داشتن کیست در کلیه های خود جهت اخذ نوبت با شماره تلفن 22642744 تماس بگیرید.
دکتر حسین کرمی متخصص جراحی کلیه ، مجاری ادراری تناسلی و فوق تخصص درمان آندوسکوپی و لاپاراسکوپی

