یکی از نگرانکنندهترین تجربیاتی که بیماران بعد از جراحیهای مختلف — بهویژه جراحیهای لگن، پروستات، رحم، یا ستون فقرات — تجربه میکنند، بیاختیاری ادرار بعد از کشیدن سوند است. این مشکل میتواند از چند روز تا چند ماه ادامه داشته باشد و کیفیت زندگی روزمره را بهطور جدی تحت تأثیر قرار دهد.

چرا بعد از جراحی و کشیدن سوند بیاختیاری ادرار ایجاد میشود؟
چند مکانیسم مختلف میتوانند باعث بیاختیاری ادرار بعد از جراحی شوند:
۱. ضعف عضلات کف لگن:
مهمترین علت. جراحیهای لگن — بهویژه برداشتن پروستات، جراحی رحم، و جراحیهای روده — میتوانند به عضلات کف لگن که اسفنکتر ادراری را حمایت میکنند آسیب وارد کنند یا آنها را ضعیف کنند. این عضلات مانند یک هامون در زیر مثانه عمل میکنند.
- آسیب مستقیم حین جراحی
- التهاب و ورم بعد از عمل
- بیتحرکی طولانی که عضلات را ضعیف میکند.
۲. آسیب عصبی:
اعصابی که مثانه و اسفنکتر ادراری را کنترل میکنند ممکن است در طول جراحی آسیب دیده یا کشیده شده باشند. این اعصاب بسیار ظریف هستند و حتی بهترین جراحان هم نمیتوانند کاملاً از آنها محافظت کنند.
- در جراحی پروستات: اعصاب نزدیک پروستات
- در جراحی رحم یا تخمدان: اعصاب لگنی
- در جراحی ستون فقرات: اعصاب کنترل مثانه
نکته مهم: آسیب عصبی در بسیاری از موارد موقتی است — اعصاب توانایی ترمیم دارند، اما زمان میبرد.
۳. اثرات سوند:

سوند ادراری که در طول جراحی و دوره بهبودی استفاده میشود، خودش میتواند مشکلاتی ایجاد کند:
- تحریک و التهاب مجرای ادراری
- ضعف موقت عضله اسفنکتر که در طول وجود سوند «استراحت اجباری» داشته
- اسپاسم مثانه بعد از خروج سوند
- حساسیت بیش از حد مثانه
۴. مثانه بیشفعال بعد از عمل:
جراحی و آسیب بافتی میتوانند باعث شوند مثانه بهصورت غیرارادی منقبض شود حتی وقتی پر نیست. این حالت باعث احساس فوری برای ادرار و گاهی نشت ناخواسته میشود.
بی اختیاری ادرار بعد از عمل جراحی
برخی جراحیها خطر بیاختیاری موقت یا دائم ادرار بیشتری دارند:
۱-جراحی پروستات (مردان):
برداشتن پروستات بیشترین ارتباط را با بیاختیاری موقت بعد از عمل دارد:
-بلافاصله بعد از کشیدن سوند: اکثر مردان مقداری نشت دارند.
-۶ تا ۸ درصد از مردان بیاختیاری طولانیمدت خواهند داشت.
-اکثر در ۶ تا ۱۲ ماه کنترل کامل را بازمییابند.
۲-جراحی رحم و تخمدان (زنان):
-جراحی از طریق شکم خطر بیشتری از جراحی لاپاراسکوپیک دارد.
-بیاختیاری فشاری شایعترین عارضه است.
۳-جراحی ستون فقرات:
-آسیب عصبی میتواند هم بیاختیاری و هم احتباس ادرار ایجاد کند.
-معمولاً با بهبودی آسیب عصبی برطرف میشود.
۴-جراحیهای روده و مقعد:
-ضعف کف لگن از عوارض رایج
-ممکن است هم بیاختیاری ادرار و هم مدفوع ایجاد کند.
تکرر ادرار چه مدت طول میکشد؟
یکی از نگرانیهای اصلی بیماران این است که «این مشکل برای همیشه میماند؟» پاسخ اکثراً منفی است:
- اکثر بیماران در ۲ تا ۴ هفته اول بهبودی قابل توجهی میبینند.
- بیشتر افراد در ۳ تا ۶ ماه کنترل خوبی به دست میآورند.
- کنترل کامل ممکن است تا ۱۲ ماه طول بکشد.
- بعد از جراحی پروستات: ۶ تا ۸ درصد بیاختیاری طولانیمدت دارند — بقیه بهبود مییابند.
راه های درمان بی اختیاری ادراری بدون جراحی
کمک ها و روش های خودیاری می توانند برای درمان بی اختیاری استرسی ادرار استفاده شوند که خفیف می باشد. علاوه بر این، چندین روش برای درمان بی اختیاری استرسی ادرار وجود دارد:
1- تمرینات کگل

تمرینات کگل که به تمرینات قاعده لگن نیز معروف هستند و به درمان بی اختیاری ادراری به وسیله ی تقویت عضلات حمایت کننده مثانه، رحم و روده ها کمک می کنند. با تقویت این عضلات فرد می تواند مشکلات بیرون ریختن ادرار را کاهش داده و یا از آن ها جلوگیری کند. برای انجام تمرینات کگل فرد باید تظاهر کند که می خواهد جریان ادرار را متوقف کرده و یا از بیرون رفتن باد معده جلوگیری کند.
هنگامی که فرد این کار را انجام می دهد، عضلات قاعده لگن منقبض می شوند. در حین انجام این تمرینات فرد باید سعی کند از حرکت کردن پا، باسن و یا عضلات شکمی خود جلوگیری کند. در واقع، باید این تمرینات به گونه ای انجام شوند که کسی نتواند متوجه انجام شدن آن ها شود.
تمرینات کگل باید به صورت روزانه و هر روز 5 بار انجام شوند. در هر بار، فرد عضلات قاعده لگن خود را منقبض کرده، 5 ثانیه به همان حالت نگه داشته، سپس رها می کند. در هر بار تمرین این عمل باید 10 بار انجام شود.
2- تمرین مثانه
در تمرین مثانه، فرد زمان بین دفعات ادرار کردن را با کمی تحمل بیشتر، افزایش می دهد. مثلا برای شروع، او می تواند به گونه ای برنامه ریزی کند که هر یک ساعت به دستشویی رفته و ادرار کند. او برای مدتی از این الگو پیروی می کند سپس برنامه ریزی خود را به هر 90 دقیقه (1 ساعت و نیم) تغییر می دهد.
در نهایت فرد می تواند این زمان را به 2 ساعت تغییر داده و به افزایش آن تا رسیدن به 3 یا 4 ساعت ادامه دهد. روش دیگر سعی در به تعویق انداختن نیاز ادرار کردن به مدت 15 دقیقه برای اولین بار می باشد. فرد این تمرین را به مدت دو هفته انجام می دهد. سپس این مقدار زمان را تا به 30 دقیقه افزایش داده و به همین ترتیب به بیشتر کردن این مدت زمان ادامه می دهد.
3- دستگاه
پزشک می تواند دستگاهی را به نام pessary جهت توقف بی اختیاری استرسی ادرار به واژن فرد وارد کند. pessary یک حلقه است که پس از جایگذاری جهت نگه داشتن میزراه در محل خود، بر روی آن فشار وارد می کند. انجام این کار می تواند سبب کاهش بیرون ریختن ادرار شود. عوارض جانبی احتمالی در اثر استفاده از pessary شامل ترشح واژن و عفونت می شوند.
4- تزریقات
عوامل حجم دهنده موادی هستند که به درون پوشش میزراه تزریق می شوند. این مواد حجم بافت پوشاننده میزراه را افزایش می دهند. افزایش حجم این پوشش سبب ایجاد مقاومت در برابر جریان ادرار می شود. کلاژن یکی از عوامل حجم دهنده است که به طور معمول مورد استفاده قرار می گیرد. در صورت موفق بودن این روش، ممکن است به تزریقات دوره ای نیاز باشد.
5- کاهش وزن

بی اختیاری استرسی ادرار با چاقی ارتباط دارد. زمان بندی برای دفع ادرار: فرد باید زمان های دفع ادرار و بیرون ریختن ادرار (نشت آن) را یادداشت کند. انجام دادن این کار الگو های بیرون ریختن ادرار را برای فرد بیان کرده و او می تواند در آینده با رفتن به دستشویی در آن زمان ها از وقوع ریزش ادرار پیشگیری کند.
6- جراحی
هنگامی که دیگر روش های درمان بی اختیاری استرسی ادرار موثر نباشند، جراحی می تواند یک گزینه درمانی باشد. هم اکنون، جراحی در اغلب موارد با کمترین سطح تهاجم و بدون بستری انجام می شود. 3 نوع جراحی برای کمک به نگه داشتن مثانه در جای خود و همچنین درمان بی اختیاری استرسی ادرار وجود دارند:
7- تعلیق رتروپوبیک
در این فرایند، جراح برشی بر روی ناحیه شکم ایجاد کرده و سپس به وسیله بخیه، گردن مثانه را به استخوان پوبیک یا عانه وصل می کند.
8- فرایند آویز
در این روش، جراح با استفاده از بافت طبیعی (انسانی) یا مواد مصنوعی یک آویز یا مهار می سازد. این آویز به دور گردن مثانه یا میزراه رفته و به استخوان پوبیک وصل می شود.
9- اسفنکتر های مصنوعی
با اینکه این موارد در درمان بی اختیاری ادراری بیشتر برای مردان استفاده می شوند اما می توانند برای زنان نیز مناسب باشند. یک بند یا حلقه که از مایع پر شده است به گونه ای میزراه را احاطه می کند که امکان باز و بسته شدن آن توسط بیمار وجود داشته باشد. این بند به عنوان یک دریچه عمل کرده و محتویاتی از مثانه را در پشت خود جای می دهد که ممکن است بدون وجود آن دریچه به بیرون بریزند. این جراحی ها می توانند اکثریت غالب موارد بی اختیاری استرسی ادرار را درمان کنند. عوارض جانبی جراحی شامل ادامه یافتن بی اختیاری یا تشدید آن و عدم توانایی دفع ادرار می شوند.
انواع عمل بی اختیاری ادرار در زنان

عمل جراحی بی اختیاری ادرار در زنان معمولاً زمانی انجام میشود که درمان های غیرجراحی مانند ورزش های کف لگن یا دارو ها مؤثر نباشند. این جراحی با هدف تقویت حمایت از مجرای ادرار و اصلاح موقعیت آن انجام میشود تا از نشت ادرار هنگام سرفه، عطسه یا فعالیت جلوگیری شود. بسته به نوع بیاختیاری، روش هایی مانند اسلینگ (نوار حمایتی) یا تزریق مواد حجیمکننده به کار می رود که اغلب با موفقیت بالا و دوره نقاهت کوتاه همراه است. برای اطلاعات بیشتر در این مورد با ما همراه باشید.
۱. جراحی نوار زیر مجرا (TVT / TOT):
استاندارد طلایی درمان جراحی بیاختیاری فشاری در زنان. یک نوار نازک مصنوعی یا از بافت خود بدن زیر مجرای ادراری قرار میگیرد و آن را حمایت میکند.
- TVT (از پشت استخوان شرمگاهی): نرخ موفقیت ۹۲٪
- TOT (از طریق سوراخ دریچه): کمتر تهاجمی، درد کمتر
- هر دو روش در اغلب موارد سرپایی انجام میشوند.
- بهبودی: ۱ تا ۲ هفته برای فعالیت سبک، ۶ هفته برای بازگشت کامل
۲. تعلیق گردن مثانه (Burch):
بافت واژن با بخیه به رباطهای نزدیک استخوان شرمگاهی دوخته میشود تا مجرا و گردن مثانه حمایت شوند.
- برای موارد بیاختیاری فشاری با افتادگی مثانه مناسب
- معمولاً لاپاراسکوپیک یا همزمان با جراحی دیگر انجام میشود.
- نرخ موفقیت بلندمدت خوب
۳. جراحی افتادگی اعضای لگن (پرولاپس):
وقتی مثانه، رحم، یا راستروده به داخل واژن افتاده باشند، جراحی ترمیمی هم بیاختیاری را برطرف میکند.
۴. تزریق بولک:
- تزریق مواد پرکننده به اطراف مجرا
- برای زنانی که توانایی جراحی بزرگ ندارند.
- اثر موقتتر — ممکن است نیاز به تکرار داشته باشد.
۵. اسفنکتر ادراری مصنوعی:
برای موارد شدیدی که سایر روشها شکست خوردهاند.
یک دستگاه کوچک که مجرا را باز و بسته میکند.
نتیجهگیری
بیاختیاری ادرار بعد از جراحی و کشیدن سوند یکی از شایعترین عوارض موقت جراحیهای لگن است. علت اصلی آن ضعف عضلات کف لگن، آسیب عصبی موقت، و تأثیرات سوند بر مثانه است. اگر بدون هیچ گونه جراحی دچار تکرر ادرار شده اید بهترین راه تست نوار مثانه است.
مهمترین پیام: این مشکل در اکثر بیماران موقتی است و با تمرینات کف لگن، مدیریت مایعات، و در صورت نیاز فیزیوتراپی تخصصی — بهبود مییابد. صبر، پیگیری منظم تمرینات، و عدم خجالت از مراجعه به پزشک کلیدهای بازگشت به زندگی طبیعی هستند.
بروزرسانی شده با مطالب webmd

