زگیل تناسلی یکی از شایعترین بیماریهای مقاربتی در دنیاست که میلیونها نفر هر ساله به آن مبتلا میشوند. اما زگیل تناسلی چگونه به وجود میآید و چرا بعضی افراد مبتلا میشوند ولی برخی دیگر نه؟ در این مقاله علت اصلی ایجاد زگیل تناسلی، عوامل خطر، نحوه انتقال ویروس و مهمترین راههای پیشگیری را از زبان متخصص اورولوژی توضیح میدهیم.
اگر مشکوک به زگیل تناسلی هستید، هرچه زودتر مراجعه کنید؛ تشخیص زودهنگام درمان را سادهتر میکند.
علت اصلی زگیل تناسلی چیست؟
زگیل تناسلی در اثر آلودگی با ویروس پاپیلومای انسانی ایجاد میشود. این ویروس بیش از ۲۰۰ نوع دارد که حدود ۴۰ نوع آن ناحیه تناسلی را درگیر میکند. از بین این ۴۰ نوع، تایپهای ۶ و ۱۱ مسئول بیش از ۹۰ درصد موارد زگیل تناسلی هستند.
نکته مهم این است که تایپهای ایجادکننده زگیل تناسلی با تایپهای سرطانزا (مثل تایپ ۱۶ و ۱۸) متفاوتاند. یعنی داشتن زگیل تناسلی لزوماً به معنی خطر سرطان نیست، اما هر دو نوع ویروس از یک راه منتقل میشوند.
- بیش از ۹۰ درصد زگیلهای تناسلی ناشی از تایپهای ۶ و ۱۱ ویروس هستند
- این تایپها «کمخطر» محسوب میشوند و ارتباطی با سرطان ندارند
- تایپهای «پرخطر» (۱۶ و ۱۸) معمولاً زگیل ایجاد نمیکنند اما میتوانند سرطانزا باشند
ویروس زگیل تناسلی چگونه منتقل میشود؟
اصلیترین راه انتقال ویروس، تماس پوست به پوست در ناحیه تناسلی هنگام رابطه جنسی است. این انتقال حتی بدون دخول کامل و بدون انزال هم ممکن است رخ دهد. مهمترین راههای انتقال عبارتاند از:
- رابطه جنسی واژینال: شایعترین راه انتقال ویروس
- رابطه جنسی مقعدی: خطر انتقال بالایی دارد، بهویژه در مردان
- رابطه جنسی دهانی: احتمال انتقال کمتر است اما صفر نیست
- تماس پوست ناحیه تناسلی: حتی بدون رابطه کامل، تماس نزدیک ناحیه تناسلی میتواند ویروس را منتقل کند
- استفاده مشترک از وسایل جنسی: اگر وسایل بین افراد به اشتراک گذاشته شوند
از لحظه آلودگی تا ظاهر شدن زگیل چقدر طول میکشد؟
دوره نهفتگی ویروس (فاصله بین آلوده شدن و ظاهر شدن زگیل) بسیار متغیر است و میتواند از سه هفته تا بیش از یک سال طول بکشد. به همین دلیل بسیاری از افراد نمیدانند ویروس را دقیقاً چه زمانی و از کجا گرفتهاند.
در بعضی افراد، ویروس وارد بدن میشود ولی هرگز زگیل ایجاد نمیکند. سیستم ایمنی بدن در بسیاری از موارد (تا ۹۰ درصد) ظرف ۲ سال ویروس را به تنهایی کنترل میکند. اما این به معنی ریشهکنی کامل ویروس نیست؛ ویروس ممکن است در بدن بماند و در زمان ضعف ایمنی دوباره فعال شود.
چه عواملی خطر ابتلا به زگیل تناسلی را افزایش میدهند؟
همه افرادی که ویروس را دریافت میکنند لزوماً زگیل نمیزنند. عوامل زیر احتمال بروز زگیل را بیشتر میکنند:
- ضعف سیستم ایمنی: بیماریهای زمینهای، مصرف داروهای سرکوبکننده ایمنی یا استرس مزمن
- داشتن شرکای جنسی متعدد: هرچه تعداد شرکای جنسی بیشتر باشد، احتمال مواجهه با ویروس بالاتر میرود
- رابطه بدون کاندوم: عدم استفاده از وسایل محافظتی
- شروع زودهنگام فعالیت جنسی: در سنین پایین سیستم ایمنی ناحیه تناسلی هنوز کاملاً بالغ نشده
- وجود هم زمان عفونت مقاربتی دیگر: مثل کلامیدیا، سوزاک یا تبخال تناسلی
- سیگار کشیدن: مطالعات نشان داده که سیگار توانایی سیستم ایمنی موضعی ناحیه تناسلی را کاهش میدهد
- آسیب یا خراش پوستی در ناحیه تناسلی: ویروس از طریق زخمهای ریز پوستی راحتتر نفوذ میکند
آیا زگیل تناسلی بدون رابطه جنسی هم ایجاد میشود؟
اصلیترین راه انتقال ویروس، تماس جنسی است. اما در موارد نادر، انتقال از راههای غیرجنسی هم گزارش شده است:
- انتقال از مادر به نوزاد هنگام زایمان طبیعی (بسیار نادر)
- تماس با سطوح آلوده در محیطهای مرطوب مثل استخر یا حمام عمومی (بحثبرانگیز و قطعی نیست)
با این حال، اگر فردی بدون سابقه رابطه جنسی دچار ضایعهای در ناحیه تناسلی شد، نباید خودش تشخیص بدهد. مراجعه به پزشک متخصص برای تشخیص دقیق ضروری است، چون بسیاری از ضایعات پوستی شبیه زگیل هستند ولی زگیل تناسلی نیستند.
مهمترین راههای پیشگیری از زگیل تناسلی
هیچ راهی صددرصد زگیل تناسلی را پیشگیری نمیکند، اما اقدامات زیر خطر ابتلا را بهطور قابلتوجهی کاهش میدهند خصوصا واکسن گارداسیل:
- واکسیناسیون: واکسن گارداسیل مؤثرترین روش پیشگیری از عفونت با تایپهای شایع ویروس است. بهترین زمان تزریق قبل از شروع فعالیت جنسی است، اما حتی بعد از آن هم میتواند مفید باشد.
- استفاده از کاندوم: خطر انتقال را کاهش میدهد اگرچه محافظت صددرصدی ندارد.
- محدود کردن تعداد شرکای جنسی: هرچه تماس جنسی با افراد کمتری داشته باشید، احتمال مواجهه با ویروس پایینتر است.
- معاینه منظم: مراجعه دورهای به متخصص اورولوژی (برای مردان) یا متخصص زنان (برای خانمها) برای تشخیص زودهنگام.
- ترک سیگار: سیگار سیستم ایمنی موضعی را ضعیف میکند و احتمال ابتلا و عود زگیل را بالا میبرد.
دکتر حسین کرمی، متخصص درمان زگیل تناسلی در تهران — برای معاینه و درمان تخصصی همین الان وقت بگیرید.
سوالات متداول درباره علت زگیل تناسلی
۱. آیا زگیل تناسلی از طریق دست منتقل میشود؟
زگیل تناسلی و زگیل معمولی دست توسط تایپهای متفاوتی از ویروس ایجاد میشوند. لمس زگیل روی دست یا انگشت باعث انتقال زگیل تناسلی نمیشود. اما اگر فردی زگیل تناسلی فعال داشته باشد و دست او با ناحیه آلوده تماس مستقیم پیدا کند و سپس همان دست با ناحیه تناسلی فرد دیگری تماس پیدا کند، احتمال انتقال وجود دارد هرچند بسیار کم است.
۲. آیا زگیل تناسلی قابل درمان قطعی است؟
خود زگیلها با روشهایی مثل کرایوتراپی، الکتروکوتر و لیزر قابل برداشت هستند. اما ویروس ممکن است در بدن باقی بماند و در صورت ضعف سیستم ایمنی دوباره فعال شود. به همین دلیل پیگیری منظم با پزشک اهمیت دارد.
۳. چه مدت بعد از رابطه جنسی زگیل تناسلی ظاهر میشود؟
دوره نهفتگی ویروس از سه هفته تا بیش از یک سال متغیر است. بسیاری از افراد ماهها بعد از تماس جنسی متوجه زگیل میشوند و نمیتوانند زمان دقیق آلودگی را مشخص کنند.
۴. آیا واکسن گارداسیل برای افرادی که قبلاً زگیل داشتهاند هم مفید است؟
واکسن گارداسیل در برابر تایپهایی که فرد هنوز آلوده نشده مؤثر است. حتی اگر قبلاً به یک تایپ از ویروس مبتلا شده باشید، واکسن میتواند در برابر سایر تایپها محافظت کند. مشورت با پزشک قبل از تزریق واکسن توصیه میشود.
دکتر حسین کرمی — متخصص جراحی کلیه، مجاری ادراری و تناسلی — فلوشیپ فوق تخصصی درمان آندوسکوپی و لاپاراسکوپی
همیارسیستم