اگر سوالی داری اینجا از ما بپرس

بهترین روش تشخیص واریکوسل از روی نشانه های آن

تصویر دکترحسین کرمی

دکترحسین کرمی

در این مقاله مطالعه می‌کنید:
امروزه واریکوسل به عنوان شایعترین علت ناباروری مردان شناخته شده است. مردان زیادی بعلت واریکوسل به مراکز درمانی مختلف مراجعه می کنند و دنبال تشخیص واریکوسل و درمان آن هستند. در این مقاله به بررسی علائم واریکوسل و روش های تشخیص آن می پردازیم.

چگونه بفهمیم واریکوسل داریم؟

  • درد بیضه
  • پر شدگی رگ های آویزان کننده بیضه
  • احساس کیسه کرم در بالای بیضه
  • بی علامتی کامل می تواند از نشانه های واریکوسل باشد.

بزرگ کردن آلت تناسلی

 

تشخیص واریکوسل در خانه (توسط خود فرد)

بهترین مکان برای معاینه، حمام گرم است (چون گرما باعث شل شدن کیسه بیضه و پایین آمدن بیضه‌ها می‌شود که لمس عروق را آسان‌تر می‌کند).

مراحل معاینه شخصی:

-بایستید: واریکوسل معمولاً در حالت ایستاده خود را نشان می‌دهد و در حالت درازکش ناپدید می‌شود.

-مشاهده کنید: جلوی آینه بایستید. آیا سمت چپ (که واریکوسل در آن شایع‌تر است) توده‌ای شبیه “کیسه پر از کرم” دارد؟ یا رگ‌های آبی‌رنگ برجسته می‌بینید؟

-لمس کنید: به آرامی بالای بیضه را بین انگشت شست و اشاره لمس کنید. اگر رگ‌ها سالم باشند، مثل ماکارونی نپخته (سفت و صاف) هستند. اگر واریکوسل باشد، حسی شبیه به لمس کردن یک مشت کرم خاکی نرم یا ماکارونی پخته شده خواهید داشت.

مانور والسالوا واریکوسل چیست؟

بر اساس کتاب های مرجع ارولوژی، تشخیص واریکوسل به صورت قطعی با معاینه می باشد. این تکنیک کلیدی‌ترین روش برای تشخیص واریکوسل‌های خفیف (گرید ۱) است که در حالت عادی دیده یا لمس نمی‌شوند.

-روش انجام: پزشک از شما می خواهد که در حالی که ایستاده‌اید، نفس عمیقی بکشید، دهان و بینی خود را ببندید و مانند زمانی که می‌خواهید اجابت مزاج کنید (یا بادکنکی را به زور باد کنید)، به شکم خود فشار بیاورید (زور بزنید).

-چه اتفاقی می‌افتد؟: این کار فشار داخل شکم را بالا می‌برد. اگر دریچه‌های لانه کبوتری در سیاهرگ‌های بیضه خراب باشند، این فشار باعث می‌شود خون به سمت پایین (بیضه) پس بزند و رگ‌ها ناگهان متورم و قابل لمس شوند. اگر با زور زدن، بالای بیضه متورم شد، احتمالاً واریکوسل دارید.

علائم واریکوسل

بر اساس یافته های زیر، واریکوسل به سه درجه خفیف، متوسط و شدید تقسیم می شود.

نوع خفیف

زمانی است که در حالت طبیعی رگ سالم است وقتی بیمار بینی را گرفته و فشار می دهد رگ خراب شده برجسته می شود که به این واریکوسل نوع Ι گفته می شود.

نوع متوسط

در معاینه رگ خراب شده کاملاً گشاد و مشخص است و نیاز به فشار شکمی ندارد ولی اگر بیمار بینی خود را گرفته و فشار دهد برجستگی رگ 2 الی 3 برابر می شود که به آن واریکوسل نوع Π می گویند.

نوع شدید

در این حالت برجستگی رگ های بیضه با نگاه کاملاً مشخص و مثل کیسه پر از کرم در بالای بیضه دیده می شود و در معاینه بالای بیضه پر از رگ های گشاد شده می باشد و اگر بیمار بینی خود را گرفته و فشار دهد چند برابر خواهد شدکه به آن واریکسل گرید Ш می گویند. هزینه عمل جراحی واریکوسل بسته به شدت بیماری و یکطرفه یا دو طرفه بودن آن متفاوت است.

سونوگرافی واریکوسل چگونه است؟

سونوگرافی رنگی داپلر تقریبا در تمامی موارد ابتلا به واریکوسل انجام شده و آزمایش تشخیصی انتخابی می باشد. ورید های متسع و پیچ خورده در این سونوگرافی (با مقیاس خاکستری) دیده می شوند. انجام مانور والسالوا می تواند قطر ورید را افزایش دهد. در واریکوسل هایی که بدون علامت و تحت بالینی هستند امکان دارد قطر داخلی ورید اسپرماتیک 2 تا 3 میلی متر باشد.

در مواردی که واریکوسل بسیار کوچک یا تحت بالینی می باشد، نمی توان جهت تشخیص ابتلا به واریکوسل قطر ورید ها را به عنوان معیاری مطمئن در نظر گرفت. این قطر ها تنها جهت مستند سازی و بررسی های پاتولوژی به کار گرفته می شوند. سونوگرافی رنگی داپلر جهت بررسی تغییرات همودینامیکی مرتبط با این بیماری به کار گرفته می شود. در صورتی که قطر ورید کوچک باشد این تغییرات را می توان معیار تشخیص قرار داد.

سونوگرافی واریکوسل

اغلب در هنگام تنفس آرام، ایستادن یا انجام مانور والسالوا بازگشت جریان خون در این ورید ها دیده می شود. در تحلیل طیفی داده ها الگو های مختلفی از جریان خون در این ورید های متسع نشان داده می شود. با این حال، اختصاصی ترین الگوی تشخیصی الگوی جریان خون وریدی است که به بیضه ها رسیده و با افزایش فشار شکمی افزایش می یابد. در یک مطالعه از یک سیستم امتیاز دهی جهت تشخیص واریکوسل استفاده شد.

برای آگاهی از بیماری واریکوسل و صحبت هایی که در مورد درمان واریکوسل با یخ، نخ و از این قبیل موارد در میان مردم شایع شده است بر روی لینک درمان واریکوسل کلیک کنید.

این سیستم به طور کلی یافته های انفرادی ذکر شده را در بر گرفته و به هر کدام از آن ها امتیاز دهی می کند. تصور بر این است که این فرایند نسبت به معاینه فیزیکی نتایج اختصاصی تری ارائه می دهد.سونوگرافی داپلر در بازه زمانی پس از عمل نیز جهت بررسی اثرات درمانی جراحی و پایش بروز مجدد بیماری اهمیت فراوانی دارد.

در اغلب موارد، ترمیم میکروسرجیکال (جراحی میکروسکوپی) واریکوسل انجام می شود. همچنین تحقیقات بیان دارند که سونوگرافی رنگی داپلر در ترسیم آناتومی و نمایش الگو های جریان آناستوموز میکروسرجیکال مفید است. به همین دلیل معمولا جهت تشخیص و پیگیری واریکوسل انجام سونوگرافی رنگی داپلر از کیسه بیضه پیشنهاد می شود.

تشخیص واریکوسل با آزمایش اسپرم

در رابطه با نحوه تشخیص واریکوسل با آزمایش اسپرم باید گفت که اگر پزشک به وجود واریکوسل مشکوک شود، انجام یک آزمایش سونوگرافی را درخواست خواهد داد. در صورتی که فرد با مشکلات باروری مواجه باشد، پزشک جهت بررسی کیفیت اسپرم ها انجام یک آزمایش اسپرم را برای او تجویز می کند.

آزمایش اسپرم به تنهایی نمی‌گوید “شما واریکوسل دارید”، بلکه آسیب‌های ناشی از واریکوسل را نشان می‌دهد. در واقع بسیاری از افراد واریکوسل دارند اما آزمایش اسپرمشان سالم است (که معمولاً نیاز به عمل ندارند). الگوی کلاسیک واریکوسل در آزمایش اسپرم (الگوی استرس):

در اینجا یک راهنمای ساده و کاربردی برای خواندن برگه‌ی آزمایش آورده شده است. اعداد زیر «حداقل‌های طبیعی» هستند؛ یعنی اگر اعداد شما بالاتر از این باشد، وضعیت نرمال است.

۱. تعداد اسپرم: این عدد نشان می‌دهد در هر میلی‌لیتر منی، چند میلیون اسپرم وجود دارد. حد نرمال آن بالای ۱۵ میلیون در هر میلی‌لیتر است.

-تفسیر شدت مشکل:

    • ۱۰ تا ۱۵ میلیون (خفیف): شانس بارداری طبیعی وجود دارد، اما ممکن است زمان‌بر باشد.

    • ۵ تا ۱۰ میلیون (متوسط): احتمال بارداری طبیعی کم است؛ معمولاً کاندیدای IUI (تزریق اسپرم به رحم) هستند.

    • زیر ۵ میلیون (شدید – الیگواسپرمی شدید): وضعیت جدی است. معمولاً نیاز به IVF یا میکرواینجکشن است.

    • صفر (آزواسپرمی): هیچ اسپرمی وجود ندارد (نیاز به نمونه‌برداری از بیضه).

۲. تحرک اسپرم: اسپرم باید شنا کند تا به تخمک برسد. حد نرمال مجموع اسپرم‌های پیش‌رونده باید بالای ۳۲٪ باشد (یا مجموع کل متحرک‌ها بالای ۴۰٪).

این بخش معمولاً به سه دسته تقسیم می‌شود:

-Progressive (پیش‌رونده): اسپرم‌هایی که مستقیم و سریع به جلو حرکت می‌کنند (بهترین نوع).

-Non-Progressive: در جا حرکت می‌کنند یا دور خود می‌چرخند (مفید نیستند).

-Immotile: کاملاً بی‌حرکت

 ۳. شکل اسپرم: این بخش سخت‌گیرانه‌ترین قسمت آزمایش است و اغلب باعث نگرانی بی‌مورد می‌شود. در این فاکتور، شکل سر و دم اسپرم بررسی می‌شود. حد نرمال آن بالای ۴٪ (بله، فقط ۴ درصد!) است.

-تفسیر: اگر در آزمایش شما نوشته شده ۹۵٪ اسپرم‌ها غیرطبیعی (Abnormal) هستند، نترسید! اگر فقط ۵٪ یا ۴٪ نرمال باشند، شما در محدوده سلامت هستید.

-وضعیت جدی: اگر شکل نرمال زیر ۲٪ یا ۱٪ باشد، نفوذ اسپرم به تخمک به صورت طبیعی بسیار دشوار است (عارضه: تراتواسپرمی).

۴. سایر فاکتورهای مهم (علائم خطر)

-Volume (حجم منی): باید بین ۱.۵ تا ۵ میلی‌لیتر باشد. حجم خیلی کم (زیر ۱) ممکن است نشانه انسداد یا انزال بازگشتی باشد.

-WBC (گلبول سفید): باید کمتر از ۱ میلیون باشد. اگر بیشتر باشد (Pyospermia)، نشانه عفونت است که می‌تواند موقتاً باعث ناباروری شود و با آنتی‌بیوتیک درمان می‌شود.

-Liquefaction (زمان روان شدن): منی باید ظرف ۱۵ تا ۳۰ دقیقه آبکی شود. اگر بیشتر از ۶۰ دقیقه طول بکشد، اسپرم‌ها نمی‌توانند آزاد شوند.

جدول جمع‌بندی: وضعیت شما چقدر جدی است؟

پارامتروضعیت نرمال (سبز)وضعیت هشدار (زرد)وضعیت جدی (قرمز)
تعداد> ۱۵ میلیون۱۰ تا ۱۵ میلیون< ۵ میلیون
تحرک پیش‌رونده> ۳۲٪۲۰٪ تا ۳۲٪< ۱۰٪
شکل نرمال> ۴٪۲٪ تا ۳٪

< ۱٪

یک اصطلاح مهم پزشکی: سندروم OAT

اگر در آزمایش شما هر سه مورد (تعداد، تحرک و شکل) پایین باشد، به آن OAT (Oligo-Astheno-Teratozoospermia) می‌گویند. این شایع‌ترین الگویی است که در واریکوسل‌های شدید دیده می‌شود و معمولاً قوی‌ترین دلیل برای انجام جراحی واریکوسل است.

جدول درجات (گرید) واریکوسل برای تشخیص

گرید (درجه)نحوه تشخیص
گرید ۱ (خفیف)فقط با مانور والسالوا (زور زدن) قابل لمس است.
گرید ۲ (متوسط)بدون زور زدن و در حالت ایستاده قابل لمس است، اما دیده نمی‌شود.
گرید ۳ (شدید)بدون لمس کردن و از فاصله دور، مثل یک کیسه پر از کرم روی بیضه دیده می‌شود.

اپیدیدیم را با واریکوسل اشتباه نگیرید!

بسیاری از افراد در معاینه خانگی دچار ترس می‌شوند چون یک لوله نرم را پشت بیضه حس می‌کنند.

-اپیدیدیم (طبیعی): یک لوله نرم و طنابی‌شکل است که به پشت بیضه چسبیده و کاملاً طبیعی است (محل بلوغ اسپرم).

-واریکوسل (غیرطبیعی): شبکه‌ای از رگ‌های کلاف‌شده است که معمولاً بالای بیضه قرار دارد و حجمش بیشتر از یک لوله ساده است.

چه زمانی معاینه خانگی نگران‌کننده است؟

اگر در معاینه با موارد زیر روبرو شدید، حتماً نیاز به سونوگرافی دارید:

-اختلاف سایز محسوس: اگر بیضه سمت چپ (که واریکوسل دارد) به وضوح کوچک‌تر و نرم‌تر از سمت راست شده باشد (نشانه تحلیل رفتن بیضه).

-توده سفت و بدون درد: اگر روی خودِ بدنه بیضه یک دکمه سفت یا سنگریزه حس کردید که با فشار دادن درد نمی‌گیرد (این می‌تواند خطرناک باشد و ربطی به واریکوسل ندارد).

-درد با لمس: اگر با لمس آرام رگ‌های بالای بیضه، درد تیزی حس کردید.

3.6/5 - (66 امتیاز)

مشاوره پزشکی

در پایان هر مقاله برای راحتی شما عزیزان، نرم افزار پرسش و پاسخ قرار داده شده است تا به راحتی سوالات خود را با ما در میان بگذارید. از طریق این نرم افزار می توانید پرسش ها و مدارک پزشکی خود را ارسال کنید تا در اسرع وقت به آنها پاسخ داده شود.

  • تصویر کاربر جاسم جمعه ۲۱ شهریور ۹۳( 1 دهه پیش) تعداد بازدید: 471 مشاهده پرسش
    با سلام خدمت آقای دکتر کرمی بنده مدت هشت سال است از دوران مجردی بیضه هام روم میکند وارد شدید اما وقتی نزدیکی بکنم یا استمنا درد قطع و روم خوب میشه البته اگر بیست روز نزدیکی نکنم اینجوریم چو محتلم نمیشم تا استمنا کنم یا نزدیکی مشکلم چیست
    1. تصویر کاربر دکتر حسین کرمی جمعه ۲۱ شهریور ۹۳( 1 دهه پیش)
      عصبی است
  • تصویر کاربر جاسم جمعه ۲۱ شهریور ۹۳( 1 دهه پیش) تعداد بازدید: 518 مشاهده پرسش
    با سلام اگر مدت زیاد نزدیکی نکنم بیضه هام درد میکند همراه با روم وات نزدیکی میکنم یا استمنا هم درد قطع میشود وهم کرم پایین می آید می خواستم ببینم مشکلم چیست با تشکر
    1. تصویر کاربر دکتر حسین کرمی جمعه ۲۱ شهریور ۹۳( 1 دهه پیش)
      مشکلی نیست
  • تصویر کاربر فرهاد جمعه ۲۱ شهریور ۹۳( 1 دهه پیش) تعداد بازدید: 552 مشاهده پرسش
    با درود. استاد گرامی به هنگام هیجانات جنسی و راست شدن الت که بعضا بدلایلی امکان مقاربت و یا تخلیه منی وجود ندارد تا 5 الی 6 ساعت دچار درد شدید بیضه سمت راست میگردم. و حتی اگر بعد از شروع درد عمل مقاربت و یا اقدام به تخلیه منی انجام دهم باز تاثیری درکم شدن درد نحواهد داشت. لذا از جنابعالی خواهشمندم بفرمائید در چنین مواقعی چه باید کرد. سپاسگزارم
    1. تصویر کاربر دکتر حسین کرمی جمعه ۲۱ شهریور ۹۳( 1 دهه پیش)
      مصرف مسکن
  • تصویر کاربر farzad جمعه ۲۱ شهریور ۹۳( 1 دهه پیش) تعداد بازدید: 504 مشاهده پرسش
    با سلام 2 روز پیش از صبح بنا به دلایلی چند باری تحریک شدم و هر بار به مدتی التم به حالت ارکت در اومد ولی شدت تحریک در حد انزال نبود...از غروب بیض سمت راستم درد شدیدی چپم یکم انگار بیضه سنگین شده بود به حالتی که به سمت بالا کمی جمع و حجمش بیشتر شده بود و درد به سمت مثلث بالای الت فک کنم مثانه کنج راست می زد به طوری که انگار بیضه با یه طناب به سمت راست وصله و طناب کوتاه شده :( امروز یکم بهترم ولی یکم ورزش می کنم یا دوباره تحریک می شم درد می گیره...پارسال هم 2 3 بار همچین حالتی پیش اومد که یک بار سونو گرافی مثانه و بیضه و کلیه کردم سالم بودن و پروستات هم همینطور دکتر گفت چیزی نیست ولی باشگاه که می رفتم یکم درد میگرفت این کنج راست بیضه به سمت بالا وقتی جم می شد...ولی چند ماهی بود دیگه دردی نداستم تا پریروز.....لطفا راهنمایی کنین...دلیل این جمع شدن بیضه راست به سمت بالا و بالاتر بودنش نسبت به بیضه چپ چیه؟ بعلاوه از نظر واریکوسل هم چک شده بودم هم سونو هم بالینی اوکی بود
    1. تصویر کاربر دکتر حسین کرمی جمعه ۲۱ شهریور ۹۳( 1 دهه پیش)
      مشکلتان عصبی است
  • تصویر کاربر فرشاد جمعه ۲۱ شهریور ۹۳( 1 دهه پیش) تعداد بازدید: 1449 مشاهده پرسش
    با سلام
    من سوال خود را با تصحیح دوباره از حضور شما سوال میکنم. پسری 26 ساله هستم. در 15 سالگی مبتلا به اوریون شدم و بیضه سمت چپ من ورم کرد و بعد از مدتی شروع به کوچک شدن کرد به طوری که دیگر از بیضه سمت راست من هم کوچکتر شد و دور آن رگ کلفت وجود دارد. این موضوع تا به امروز ادامه پیدا کرده است. تازه متوجه شده ام که امکان خطر وجود دارد. لطفا به سوال من پاسخ دهید. بسیار ممنون هستم.
    1. تصویر کاربر دکتر حسین کرمی جمعه ۲۱ شهریور ۹۳( 1 دهه پیش)
      سونواز بیضه و ازمایش منی بدهید
  • تصویر کاربر عباس جمعه ۲۱ شهریور ۹۳( 1 دهه پیش) تعداد بازدید: 470 مشاهده پرسش
    سلام صبح که بلند میشم درد بیضه دارم
    1. تصویر کاربر دکتر حسین کرمی جمعه ۲۱ شهریور ۹۳( 1 دهه پیش)
      سونوگرافی بیضه بکنید
  • تصویر کاربر مهرداد شنبه ۲۲ شهریور ۹۳( 1 دهه پیش) تعداد بازدید: 609 مشاهده پرسش
    سلام اقای دکتر من 21 سال سن دارم واریکوسل دارم امروز بیضه هام رو با متر اندازه کرفتم هر دو بیضه دارای 4 سانت طول 3 سانت عرض و 2 سانت قطر میباشد به نظرم بیضه هام کوچیکه نظر شما چیه؟
    1. تصویر کاربر دکتر حسین کرمی جمعه ۲۱ شهریور ۹۳( 1 دهه پیش)
      مشکلی نیست
    2. تصویر کاربر مهرداد شنبه ۲۲ شهریور ۹۳( 1 دهه پیش)
      من را از نگرانی درآوردید خدا خیرتان بدهد.
    3. نمایش سایر 1 پاسخ
  • تصویر کاربر نیما جمعه ۲۱ شهریور ۹۳( 1 دهه پیش) تعداد بازدید: 476 مشاهده پرسش
    من مبتلا به سنگ کلیه هستم علاوه بر درد کلیه در حال حاضر بیضه هایم مخصوصا سمت راست درد میکند و احساس میکنم که متورم شده است ایا درد کلیه ربطی به بیضه ها دارد یا نه
    1. تصویر کاربر دکتر حسین کرمی جمعه ۲۱ شهریور ۹۳( 1 دهه پیش)
      سونگرافی بکنید
  • تصویر کاربر غلامرضا جمعه ۲۱ شهریور ۹۳( 1 دهه پیش) تعداد بازدید: 454 مشاهده پرسش
    با سلام و خسته نباشید
    از بیضه فرزندم سونوگرافی به عمل آمده است و نشان میدهد کانال سمت راست باز بوده و محتویات ترشحات شکم داخل کیسه بیضه میشود و این آب باعث رسوب کلسیم و ایجاد کمی سنگ کوچک شده است میخواستم از شما سوال کنم آیا باید مطب بیام برای دریافت معرفی نامه برای بیمارستان و عمل یا باید مستقیما به بیمارستان مراجعه کنم
    باتشکر از شما
    1. تصویر کاربر دکتر حسین کرمی جمعه ۲۱ شهریور ۹۳( 1 دهه پیش)
      بله فتق است و باید درمان شود
  • تصویر کاربر مرتضی جمعه ۲۱ شهریور ۹۳( 1 دهه پیش) تعداد بازدید: 497 مشاهده پرسش
    سلام مردی 32 ساله هستم.هر چند ماه گاهی بیضه چبم درد میگیره. و ظرف چند دقیقه خود ب خود خوب میشه. علتش چی میتونه باشه ممنون میشم راهنماییم کنید
    1. تصویر کاربر دکتر حسین کرمی جمعه ۲۱ شهریور ۹۳( 1 دهه پیش)
      سونو بکنید
درحال دریافت اطلاعات
  • تصویر کاربر ملکی دوشنبه ۲۵ فروردین ۹۳( 1 دهه پیش) تعداد بازدید: 585 مشاهده پرسش
    با سلام و خسته نباشید
    جناب دکتر بنده واریکوسل 3 چپ و 1 راست دارم و چند وقتی هست رگ های شکم از بالای ناف تا بخشی از آلت تناسلی حس درد و سفت شدن ، گشادی و تیر کشیدن شدید دارد و رگ آلت حس گز گز دارد و همینطور رگهای زیر شکم بالای پاها تیر میکشد آیا ربطی به واریکوسل دارد یا خیر ؟

    اگر ندارد نیازی میبینید به چه متخصصی مراجعه کنم و چه کسی ؟
    با نهایت سپاس و احترام .
    1. تصویر کاربر دکتر حسین کرمی دوشنبه ۲۵ فروردین ۹۳( 1 دهه پیش)
      باید معاینه کنم 02122642744
  • تصویر کاربر بابک یکشنبه ۱۷ فروردین ۹۳( 1 دهه پیش) تعداد بازدید: 690 مشاهده پرسش
    با سلام و تبریک سال نو
    بنده از گیلان و شهر تالش مزاحمتون میشم و 36 سال دارم و از تاریخ 93/1/4 دچار خون شاشی شدم و هنوز ادامه دارد و هیچگونه دردی هم ندارم فقط درد خیلی خیلی خفیف تو کمرم احساس میکنم و رنگ آن صورتی و یا قهوه ای است . سابقه کلیه درد یا سنگ کلیه هم ندارم . چون متخصص ها تو مسافرت نوروزی هستند نزد پزشک عمومی رفتم ، ازمایش و سنوگرافی هم گرفتم ولی چیزی نشون نداد ولی یک روز قبل از خون شاشی کمردرد داشتم البته خیلی شدید نبود . پزشک عمومی گفت شاید سنگ ریزه دفع شده . طلفاً در زمینه مرا راهنمایی فرمائید . با سپاس بتاریخ 6/1/93
    1. تصویر کاربر دکتر حسین کرمی یکشنبه ۱۷ فروردین ۹۳( 1 دهه پیش)
      اگر تکرار شد اطلاع دهید
درحال دریافت اطلاعات

مطالب بیشتری بخوانید

روزای هفته

ساعت مطب

شنبه (مطب نیکان)

14:00 - 19:00

دوشنبه

تعطیل است

سه شنبه (مطب نیکان)

13:00 - 19:00

جستجو

حالب

+54 مطلب